Menu

Gwiber

An Adder In The New Forest Reptiliary. New Forest FpY wiber yw unig neidr wenwynig frodorol Prydain. Mae gan y gwiberod y dull mwyaf datblygedig o chwistrelli gwenwyn o’r holl nadredd, ond nid ydynt yn anifeiliaid ymosodol. Bydd gwiber yn defnyddio ei gwenwyn fel yr amddiffyniad olaf, fel arfer os caiff ei dal neu ei sathru. Nid oes neb wedi marw o frathiad gwiber ym Mhrydain ers dros 20 mlynedd. Gyda thriniaeth ddilys, yr effeithiau gwaethaf yw gloesfa a chysgadrwydd a ddilynir gan chwyddo difrifol a chleisiau o gwmpas y brathiad. Roedd y rhan fwyaf o bobl a gafodd eu brathu’n trafod y neidr. Dylech drin gwiberod â pharch gan adael llonydd iddynt.

Enw

Y wiber (Vipera berus)

Ffordd o fyw

Cynefin

Mae gwiberod yn weddol gyffredin mewn mannau o dir garw agored, a chysylltir hwynt yn aml gyda chynefinoedd  ar ymyl y coed. Maent yn llai tueddol o ddiflannu i mewn i’r is-tyfiant o gwmpas os cant eu haflonyddu ac felly gwiberod yw’r rhywogaeth a welir yn amlaf o dair rhywogaeth Prydain. Yr amser gorau i’w gweld yw yn gynnar yn y gwanwyn pan fyddant yn dod allan o’u ffaeau gaeafgwsg. Erbyn canol mis Ebrill, mae’r gwrywod wedi bwrw eu crwyn tywyll gaeafol ac maent yn barod i baru. Ceir llawer o weithgaredd gwyllt ar ddiwrnodau twym, pan fydd y gwrywod yn chwilio am fenywod ac o bryd i’w gilydd yn ymryson â gwrywod eraill am oruchafiaeth. Ystyriwyd bod  ’dawns y gwiberod' yn arddangosiad paru, ond mewn gwirionedd dyma wryw mwy o faint yn ymdrechu i yrru un llai i ffwrdd. Bydd y nadredd yn ymgordeddu o gwmpas i’w gilydd mewn ffordd drawiadol, yn aml yn symud ar draws y ddaear yn gyflym dros ben.

Bridio

Yn dilyn paru, bydd y benywod yn chwilio am le addas i esgor, yn aml yn teithio dros gilomedr o safle’r gaeafgwsg. Genir y rhai ifanc yn hwyr ym mis Awst neu yn gynnar ym mis Medi. Yn wahanol i’r rhan fwyaf o ymlusgiaid, nid yw gwiberod yn dodwy. Genir y nadredd ifanc o faint a llun mwydyn/prif genwair, ond yn llun bach perffaith o’r neidr lawn twf.

Datblygiad

Yn ystod yr Hydref, bydd nadredd llawn twf yn dilyn ôl oglau a adewir gan wiberod eraill i fynd yn ôl i safle’r gaeafgwsg, a ddefnyddir yn aml gan lawer o nadredd dros nifer o flynyddoedd. Mae’r gwiberod ifanc yn tueddi i gysgu dros y gaeaf yn yr ardal lle cawsant eu geni. Mae eu goroesiad yn dibynnu i raddau helaeth ar  erwinder y tywydd yn y gaeaf dilynol.

Maeth

Fel arfer bydd gwiberod yn bwyta cnofilod bychain fel y llygoden gota. Byddant hefyd yn bwyta madfallod, brogaod a madfallod y dŵr, ac maent wedi’u gweld yn cymryd cywion adar sydd yn nythu ar y llawr. Wrth hela, mae gwiberod yn taro’r ysglyfaeth yn gyflym, gan chwistrelli dogn angheuol o wenwyn. Yna byddant yn aros nes y bydd yr ysglyfaeth yn marw cyn dechrau ar y broses o lyncu sydd, yn aml, yn gallu bod yn hir. Fel pob neidr, mae gwiberod yn bwyta’u hysglyfaeth yn gyfan, ac mae eu dannedd wedi eu llunio i afael yn yr ysglyfaeth wrth iddi gael ei llyncu. Cysylltir eu safnau gan feinwe estyniadol fel y gall pob un o’r prif esgyrn symud yn annibynnol. Mae hyn yn golygu bod modd iddynt lyncu eitemau sydd yn fwy o lawer na lled eu pennau. Ni chysylltir pennau isaf eu hasennau fel sydd yn wir am y rhan fwyaf o anifeiliaid  a gallant agor allan yn sylweddol. Mae hylif treulio’r wiber yn hynod o gryf a bydd yn treulio cig ac esgyrn eu hysglyfaeth bron yn gyfangwbl. Dim ond blew a dannedd cnofilod sydd yn mynd trwodd yn gyfan.

Bygythiadau

Bygythir gwiberod ifanc gan amrywiaeth o ysglyfaethwyr, gan gynnwys adar ysglyfaethus fel y  boda ac weithiau gan nadredd llawn twf. Mae’n bosibl y bydd eraill yn cael eu lladd a’u bwyta gan gnofilod yn ystod y gaeafgwsg. Gwarchodir gwiberod gan y gyfraith rhag cael eu lladd neu niweidio gan weithgareddau dyn.

Adnabod

Mae’r rhan fwyaf o wiberod yn dangos patrwm clir o linell igam-ogam dywyll yn rhedeg i lawr hyd yr asgwrn cefn a wyneb i waered ar y gwegil. Mae’r gwrywod yn gyffredinol yn wyn neu’n wynlwyd. Mae’r benywod yn lwydgoch ysgafn gydag igam-ogam fwy tywyll. Ond mae rhai gwiberod yn ddu i gyd ac mae modd eu camgymryd am rywogaethau eraill.

Sut y byddwn yn rheoli ein coetiroedd

Mae’r rhan fwyaf o’r coetiroedd a reolir gan y Comisiwn Coedwigaeth yn addas ar gyfer gwiberod. Mae’r ffordd y byddwn yn rheoli’r coetiroedd - torri’r coed hy^n i lawr a phlannu coed ifanc - yn cynnig cynefinoedd ardderchog. Am y deng mlynedd cyntaf wrth i’r coed ifanc dyfu, gall gwiberod ddatblygu poblogaethau mawrion heb eu gweld. Yna wrth i ortho’r coed gau uwchben, bydd nadredd yn chwilio’r golau a’r gwres sydd ar gael ar ymyl y coed.

 

Close up of adder

Ystadegau bywyd

Hyd: gwrywod hyd at 60 cm, menywod hyd at 75 cm. Mae’r rhan fwyaf yn llai na hyn.
Pwysau: gwrywod 50 - 60 gm, benywod 80 - 100 gm
Oes: ansicr, yn debygol o fod hyd at 20 mlynedd
Niferoedd ym Mhrydain : anhysbys.